“ZwangerWijzer kijkt naar alle factoren van jou én je partner,” vertelt ze. “Wat kun je doen om je gezondheid te optimaliseren, zodat je je kind een gezonde start geeft? Het gaat over leefstijl, schadelijke invloeden zoals roken, alcohol, drugs en medicijnen, maar ook over gezond eten en fit blijven. “Daarnaast kijkt het ook of er ziekten bij de aanstaande ouders of in hun familie meespelen.”

Ontstaan ZwangerWijzer

De basis voor ZwangerWijzer ontstond uit onderzoek dat De Jong in 1997 deed naar kinderwensspreekuren in de huisartsenpraktijk. Daarvoor ontwikkelde ze een vragenlijst, die later samen met vragenlijsten uit andere studies uitgroeide tot ZwangerWijzer. Dit werd mogelijk gemaakt door het ErasmusMC en het Erforcentrum.

“Per risicofactor wordt uitgelegd wat nodig is,” legt ze uit. “Daarnaast worden mensen doorverwezen naar andere informatiebronnen en ook naar huisarts of verloskundige als persoonlijk advies wenselijk is. Het is dus zowel een informatiebron voor toekomstige ouders als voor zorgverleners.”

Volgens De Jong heeft preconceptiezorg twee belangrijke kanten. “Het is ontzettend leuk om het spreekuur te geven. Je voert een positief gesprek over gezondheid en een toekomstige kinderwens. Mensen krijgen de kans om zelf gezonder te worden én hun kind een goede start te geven. Sommige veranderingen zijn niet makkelijk, maar de wens voor een kind is vaak een sterke motivatie.”

In 2013 nam De Jong deel aan een project bij het ErasmusMC over preconceptiezorg. Bij dat project konden ze samen met GGD Haaglanden ZwangerWijzer beschikbaar maken in meerdere talen. Daarmee werd de informatie toegankelijker voor een bredere groep mensen. “Tot nu toe is dat alleen de papieren versie. We hopen in de toekomst financiering te vinden om dit ook digitaal te maken.”

Ze noemt preconceptiezorg “de ultieme vorm van primaire preventie”. “De impact van de gezondheid van ouders werkt door in het hele leven van een kind. Het mooie is dat je kunt bijdragen aan een gezonde start. “Die goede start begint bij jezelf.”

Uitdagingen

Als huisarts vindt De Jong vooral het voorkomen van ziekte belangrijk. “De zorg richt zich vaak op ziekte, terwijl dit juist gaat over gezondheid bevorderen. Het zelfherstellend vermogen heb ik altijd fascinerend gevonden en zo kan ik er aan bijdragen.” Tegelijkertijd ziet ze uitdagingen. “Overgewicht neemt toe en heeft veel invloed op vitaliteit. Ook krijgen mensen steeds later kinderen. De vraag is: hoe kunnen we vrouwen helpen gezonder te worden en duidelijk maken dat overgewicht invloed heeft op vruchtbaarheid en gezondheid?” Ze benadrukt dat vooral bij een BMI vanaf 30 gezondheidsrisico’s toenemen. “Goede voeding hoeft niet ingewikkeld te zijn; de Schijf van Vijf is een prima basis, maar het is zo belangrijk dat mensen hier al jong mee starten.”

Advies

Haar belangrijkste advies aan mensen met een kinderwens: “Praat erover met je zorgverlener. Laat op tijd weten dat je zwanger wil worden. Binnen de eerste acht weken van de zwangerschap wordt alles aangelegd. Juist in die beginfase is gezondheid ontzettend belangrijk. En als mensen chronische ziekten hebben of medicijnen gebruiken, heb je tijd nodig om de te zorgen dat een ziekte stabiel is ingesteld op de medicijnen waarvan we weten dat het niet erg is voor de baby.”

Daarnaast wijst ze op initiatieven die mensen kunnen ondersteunen. Lokaal zijn er coalities Kansrijke start. Zij zetten zich in voor de samenwerking rond de eerste 1000 dagen, zodat elk gezin en elk kind een kansrijke start krijgt.

Handige tips en hulpmiddelen

• Zwangerwijzer: vragenlijst om bij kinderwens persoonlijke risicofactorten op te sporen
• Slimmer Zwanger – digitaal programma met begeleiding op leefstijl.
• ZwangerHap – informatie over (veilig) eten en drinken tijdens de zwangerschap.
• GLI – begeleiding bij overgewicht en obesitas.
  Ancora health online GLI speciaal voor mensen die kinderwens hebben
• Medi Mamma is een app over zelfzorgmiddelen ontwikkeld door Moeders van Morgen (Lareb). Hier staat dus bijvoorbeeld informatie over medicijnen als paracetamol of andere middelen die via de drogist te koop zijn. Daarnaast verzamelen zij alle informatie over de veiligheid van medicijnen in de zwangerschap en bij borstvoeding. Mocht je medicijnen gebruiken in de zwangerschap meld je dan aan. Zo help je ook toekomstige ouders weer.